หากคุณดูหนังด้วยความคาดหวังว่าจะได้ชมสูตรสำเร็จที่ใช้ความน่ารักของสุนัขมาเรียกน้ำตา คุณอาจได้รับเพียงเศษเสี้ยวของสิ่งที่ “โกฮัง..หัวใจโกโฮม” พยายามจะสื่อสาร เพราะแท้จริงแล้ว ภายใต้เปลือกนอกของการผจญภัยผ่านสายตาของสุนัขจรจัด ภาพยนตร์เรื่องนี้คือบทกวีแห่งความเงียบเหงา คือภาพสะท้อนของมนุษย์ผู้แปลกแยก และเป็นการชำแหละโครงสร้างทางสังคมที่ไร้ความปรานี ผ่านการเปรียบเปรยชีวิตของ “คน” และ “หมา” ที่ถูกร้อยเรียงเข้าด้วยกันอย่างแยบยลในสามช่วงวัยของชีวิต นี่ไม่ใช่เพียงภาพยนตร์ของคนรักสัตว์ แต่มันคืองานสัจนิยมที่วิพากษ์การดำรงอยู่ของเราทุกคนที่กำลังดิ้นรนค้นหาคำว่า “บ้าน” ในโลกที่พร้อมจะทอดทิ้งเราไว้เบื้องหลัง
ปฐมบทของภาพยนตร์เริ่มต้นด้วยการปะทะกันของสองช่วงวัยที่สวนทาง ทว่ากลับมีจุดร่วมเดียวกันอย่างน่าประหลาด นั่นคือความรู้สึกไร้รากเหง้า “ฮิโระซัง” วิศวกรชาวญี่ปุ่นผู้กำลังเผชิญหน้ากับวัยเกษียณ เขาคือตัวแทนของมนุษย์ที่ผูกมัดอัตลักษณ์และคุณค่าของตนเองไว้กับ “หน้าที่การงาน” เมื่อวาระแห่งการเกษียณมาเยือน มันไม่ได้หมายถึงการพักผ่อน แต่มันคือการถูกปลดระวางจากสังคมที่เขาเคยมีตัวตน การดิ้นรนที่จะไม่ยอมเกษียณของเขาไม่ใช่ความโลภ แต่คือความหวาดกลัวต่อความว่างเปล่า ในขณะเดียวกัน “โกฮัง” ในวัยลูกสุนัข ก็คือสิ่งมีชีวิตที่เพิ่งลืมตาดูโลก ไร้ทิศทางและต้องการที่พึ่งพิง การโคจรมาพบกันของชายชราที่กำลังสูญเสียความหมายในการมีชีวิต กับลูกสุนัขที่กำลังก่อร่างสร้างชีวิตใหม่ จึงเป็นการเติมเต็มซึ่งกันและกันอย่างสมบูรณ์แบบ โกฮังไม่ได้ตัดสินฮิโระซังที่ตำแหน่งหน้าที่การงาน แต่รับรู้ถึงตัวตนของเขาผ่านจิตวิญญาณล้วนๆ ในพาร์ทนี้ หนังถ่ายทอดความเงียบเหงาของชีวิตมนุษย์เงินเดือนต่างแดน (Expat) ออกมาได้อย่างบาดลึก บ้านของพวกเขาไม่ใช่สถานที่ แต่คือการมีใครสักคนรอคอยการกลับมา ก่อนที่ฮิโระซังจะต้องเผชิญหน้ากับความตายอย่างโดดเดี่ยว (Kodokushi) ทิ้งให้โกฮังต้องเผชิญโลกกว้างเพียงลำพัง
เมื่อก้าวเข้าสู่มัชฌิมบท หนังได้กระชากเราออกจากความอบอุ่นในเคหสถาน มาสู่ความดิบเถื่อนของโลกแห่งความเป็นจริง โกฮังเติบโตขึ้นเป็นสุนัขหนุ่มที่เปี่ยมไปด้วยพละกำลัง เช่นเดียวกับมนุษย์ที่ก้าวเข้าสู่วัยฉกรรจ์ แต่ชะตากรรมกลับนำพาให้โกฮังต้องมาใช้ชีวิตร่วมกับ “น้ำชา” (หรือเอ้ฉิ่น) แรงงานชาวพม่า พาร์ทนี้คือจุดที่ภาพยนตร์ทำหน้าที่สะท้อนภาพสังคมได้อย่างทรงพลังที่สุด การเปรียบเปรยระหว่าง “สุนัขจรจัด” กับ “แรงงานข้ามชาติ” ถูกนำเสนออย่างแนบเนียนและเจ็บปวด ทั้งคู่ต่างเป็นผู้พลัดถิ่นที่ดิ้นรนเข้ามาหาโอกาสในแผ่นดินที่ไม่ใช่ของตน ทว่า กลับต้องมาตกระกำลำบากภายใต้ร่มเงาจอมปลอมของ “มูลนิธิบ้านพ่อกุ้ง” สถานที่ที่ฉากหน้าคือแหล่งพักพิงอันเมตตา แต่เบื้องหลังคือธุรกิจสีเทาที่หากินกับความน่าสงสารของสัตว์จรจัด น้ำชาดูแลโกฮังอย่างทะนุถนอมในขณะที่ผู้มีอำนาจอย่างกุ้งกลับกดขี่และแสวงหาผลประโยชน์จากพวกเขาทั้งคู่ หนังทำให้เราเห็นว่า สัญชาตญาณการเอาตัวรอดของมนุษย์และสัตว์ในสภาวะที่ถูกต้อนให้จนตรอกนั้นไม่ต่างกัน การที่มนุษย์ชายขอบและสุนัขข้างถนนต้องพึ่งพิงและหลบหนีไปด้วยกัน เพื่อเอาชีวิตรอดในแต่ละวัน คือการตอกย้ำว่าในโลกที่ผลประโยชน์มาก่อน ความเห็นอกเห็นใจมักเกิดขึ้นในหมู่ผู้ที่ถูกกดทับด้วยกันเอง
ทว่า เมื่อภาพยนตร์เดินทางมาถึงปัจฉิมบท เรื่องราวของเด็กมหาวิทยาลัยที่กำลังก้าวสู่วัยทำงานอย่าง “เปเล่” และ “ใจดี” ที่ต้องมาดูแลโกฮังในวัยชรา กลับกลายเป็นจุดสะดุดที่ทำให้กราฟความสมบูรณ์แบบของภาพยนตร์ตกลงไปอย่างน่าเสียดาย ในขณะที่สองพาร์ทแรกหนังสามารถรักษาสมดุลระหว่างประเด็นทางสังคมระดับมหภาคและอารมณ์ความรู้สึกระดับจุลภาคได้อย่างไร้ที่ติ พาร์ทสุดท้ายกลับลดทอนความลุ่มลึกลงมาสู่ความขัดแย้งแบบละครวัยรุ่น (Coming-of-age melodrama) ปัญหาความรัก ความฝัน และความไม่มั่นคงของเปเล่และใจดี ดูเบาหวิวและประดิษฐ์ขึ้นจนเกินไปเมื่อเทียบกับน้ำหนักของความสูญเสียในชีวิตฮิโระซัง หรือการดิ้นรนเอาชีวิตรอดของน้ำชา บทบาทของเปเล่และใจดีในพาร์ทนี้พยายามจะแย่งซีนความชราภาพของโกฮัง ทำให้รอยต่อของเรื่องราวขาดความลื่นไหลและดร็อปความขลังที่ปูมาตั้งแต่ต้นเรื่อง
อย่างไรก็ดี แม้พาร์ทสุดท้ายจะมีบาดแผลในแง่ของการเล่าเรื่องฝั่งมนุษย์ แต่ผู้กำกับยังคงประคองหัวใจหลักของภาพยนตร์ไว้ได้ด้วยการหันกลับมาโฟกัสที่ตัวละคร “โกฮัง” ในบั้นปลายชีวิต สุนัขชราที่แววตาเต็มไปด้วยความทรงจำแห่งการเดินทาง การเคลื่อนไหวที่เชื่องช้าลงของโกฮังเป็นเสมือนเครื่องเตือนใจถึงความร่วงโรยที่ไม่มีสิ่งมีชีวิตใดหลีกหนีพ้น และในท้ายที่สุด หนังก็สามารถกอบกู้ความรู้สึกทั้งหมดกลับมาได้ด้วยฉากบทสรุปที่งดงามเกินบรรยาย การเดินทางกลับ “บ้าน” ของโกฮังในตอนจบ ไม่ใช่การกลับไปสู่สถานที่ทางกายภาพใดๆ แต่คือการเดินทางกลับไปสู่ความสงบในจิตวิญญาณ เป็นการปลดเปลื้องภาระของการมีชีวิตและการพลัดพรากที่ยาวนาน
“โกฮัง..หัวใจโกโฮม” จึงยืนหยัดอยู่ในฐานะภาพยนตร์ที่ยอดเยี่ยมที่สุดเรื่องหนึ่งแห่งปี มันไปไกลกว่าคำว่าหนังรักหมา แต่คือกระจกบานใหญ่ที่สะท้อนให้เห็นว่า ไม่ว่าเราจะอยู่ในช่วงวัยใด มีสถานะทางสังคมแบบไหน หรือแม้แต่เกิดมาเป็นสายพันธุ์ใด เราต่างก็กำลังเผชิญหน้ากับความโดดเดี่ยว การสูญเสีย และต่างต้องการพื้นที่เล็กๆ ที่เราสามารถเรียกมันได้อย่างเต็มปากว่า “บ้าน” แม้จะมีรอยด่างพร้อยในองก์สุดท้าย แต่นั่นก็ไม่อาจลบเลือนความจริงที่ว่า ภาพยนตร์เรื่องนี้ได้ฝากรอยประทับที่ลึกซึ้งไว้ในหัวใจของผู้ชมอย่างไม่มีวันลืม
อยากจะเขียนอะไรก็เขียนอ่ะครับ แต่มีผู้ช่วยเขียนเป็น A.I. หากเขียนผิดหรือตกหล่นไปก็ขออภัยล่วงหน้านะครับ
