หากภาพยนตร์ส่วนใหญ่พยายามทำให้ผู้ชมรู้สึกว่าชีวิตของมนุษย์แต่ละคนมีความพิเศษ มีความหมาย และคู่ควรแก่การจดจำอยู่เสมอ ผลงานเรื่องล่าสุดของ เต๋อ นวพล ธำรงรัตนฤทธิ์ กลับเลือกเดินไปในทิศทางตรงกันข้ามอย่างน่าหวาดหวั่น
นี่ไม่ใช่หนังที่สนใจจะสร้างความบันเทิงในความหมายทั่วไป หากแต่เป็นหนังที่พาผู้ชมจมอยู่กับความซ้ำซาก ความเหนื่อยล้า และความว่างเปล่าที่ค่อย ๆ กัดกินชีวิตคนทำงานในเมืองใหญ่
HUMAN RESOURCE คือภาพยนตร์ที่ค่อย ๆ กระซิบกับผู้ชมตลอดสองชั่วโมงว่า บางทีแล้วระบบอาจไม่ได้มองเราเป็น “คน” ตั้งแต่แรก
แม้ชื่อภาษาไทยจะฟังดูอบอุ่นอย่าง “พนักงานใหม่ (โปรดรับไว้พิจารณา)” แต่ชื่อภาษาอังกฤษอย่าง Human Resource กลับเฉียบคมและโหดร้ายกว่า เพราะมันเป็นคำที่องค์กรทั่วโลกใช้เรียกมนุษย์ในฐานะ “ทรัพยากร” ไม่ต่างจากเครื่องถ่ายเอกสาร โต๊ะทำงาน หรือซอฟต์แวร์บัญชี
และนั่นคือจุดตั้งต้นทั้งหมดของภาพยนตร์เรื่องนี้
เฟรน เจ้าหน้าที่ฝ่ายบุคคล รับหน้าที่สรรหาพนักงานใหม่เข้ามาทดแทนตำแหน่งที่ว่างลงอย่างต่อเนื่อง หน้าที่ของเธอฟังดูเรียบง่ายราวกับการเติมน้ำในถังที่พร่องลงไปทุกวัน แต่ยิ่งหนังดำเนินไป เรากลับพบว่ากิจวัตรที่ดูธรรมดานี้กำลังเผยให้เห็นความจริงอันโหดร้ายของโลกการทำงานร่วมสมัย
มีคนลาออก
มีคนถูกแทนที่
มีคนเข้ามาใหม่
แล้วทุกอย่างก็เดินหน้าต่อไป
ไม่มีใครสำคัญมากพอที่จะหยุดระบบได้
ความน่าสนใจคือหนังไม่ได้เลือกเล่าความวุ่นวายของฝ่าย HR อย่างที่หลายคนอาจคาดหวัง เราไม่ได้เห็นสงครามภายในองค์กร ไม่ได้เห็นการเมืองในที่ทำงาน หรือรายละเอียดเชิงเทคนิคของการสรรหาบุคลากรอย่างลึกซึ้ง
ตรงกันข้าม นวพลกลับพาเราออกจากออฟฟิศบ่อยครั้ง เพื่อไปสำรวจพื้นที่ที่ควรจะเป็น “บ้าน” ของมนุษย์
แต่แม้กระทั่งที่บ้าน เฟรนก็ยังไม่สามารถหลุดพ้นจากแรงกดดันของระบบได้
เทม สามีของเธอ คือภาพสะท้อนของคนวัยทำงานจำนวนมหาศาลในเมืองใหญ่ ผู้พยายามดิ้นรนให้รายได้สูงขึ้น ทำงานหนักขึ้น รับผิดชอบมากขึ้น เพื่อไล่ตามมาตรฐานชีวิตที่ถูกขยับสูงขึ้นเรื่อย ๆ
พวกเขาไม่ได้ทะเลาะกันรุนแรง
ไม่ได้มีดราม่าใหญ่โต
ไม่ได้มีโศกนาฏกรรมแบบภาพยนตร์กระแสหลัก
แต่กลับเหนื่อยล้า
และความเหนื่อยล้านั้นค่อย ๆ กัดกินทุกพื้นที่ของชีวิต
นี่คือความอึดอัดแบบเฉพาะตัวที่นวพลเชี่ยวชาญมาโดยตลอด
เขาไม่เคยสนใจการสร้างฉากระเบิดอารมณ์ แต่สนใจช่วงเวลาที่มนุษย์กำลังค่อย ๆ ถูกความว่างเปล่ากลืนกินมากกว่า
ภาพสีเย็นจัดที่ถูกย้อมทับตลอดทั้งเรื่องไม่ใช่เพียงสไตล์ภาพ หากเป็นภาวะทางอารมณ์ที่แผ่ซ่านอยู่ในโลกของตัวละคร ทุกคนดูเหมือนกำลังใช้ชีวิตอยู่ แต่ก็เหมือนกำลังหมดแรงจะมีชีวิตอยู่ไปพร้อมกัน
ใบหน้าของเฟรนที่เรียบเฉยแทบตลอดเรื่องกลายเป็นพื้นที่ว่างที่ผู้ชมสามารถฉายความรู้สึกของตนเองลงไปได้
ยิ่งเธอนิ่งมากเท่าไร หนังกลับยิ่งส่งเสียงดังมากขึ้นเท่านั้น
สิ่งที่ทำให้ HUMAN RESOURCE กลายเป็นงานที่เจ็บปวดกว่าผลงานหลายเรื่องก่อนหน้าของนวพล คือมันเกิดขึ้นในช่วงเวลาที่ผู้ชมจำนวนมากกำลังมีอายุใกล้เคียงกับตัวละคร
เราเริ่มไปงานศพมากขึ้น
เริ่มสูญเสียเพื่อนร่วมงานมากขึ้น
เริ่มพบว่าคนที่เคยนั่งโต๊ะข้าง ๆ หายไปจากชีวิตโดยไม่มีโอกาสได้กล่าวลา
และหนังเองก็เข้าใจความรู้สึกนี้อย่างน่ากลัว
ฉากที่กล้องแช่อยู่กับเถ้ากระดูกของจูนเป็นเวลานาน อาจดูเรียบง่ายในเชิงภาพยนตร์ แต่กลับกลายเป็นช่วงเวลาที่ทรงพลังที่สุดของเรื่อง
เพราะทันใดนั้น หนังได้ทำสิ่งที่ระบบองค์กรไม่เคยทำ
มันหยุด
มันหยุดเพื่อมองคนคนหนึ่ง
หยุดเพื่อรับรู้ว่าครั้งหนึ่งเคยมีมนุษย์คนหนึ่งดำรงอยู่บนโลกใบนี้
ขณะที่โลกของการทำงานในเรื่องไม่เคยหยุดเลยแม้แต่วินาทีเดียว
ตำแหน่งงานต้องถูกเติม
หน้าที่ต้องถูกส่งต่อ
เป้าหมายต้องถูกทำให้สำเร็จ
ไม่ว่าคนคนหนึ่งจะยังมีชีวิตอยู่หรือไม่ก็ตาม
ในระดับหนึ่ง HUMAN RESOURCE จึงไม่ใช่หนังเกี่ยวกับการทำงาน
แต่มันคือหนังเกี่ยวกับ “ความตาย”
ไม่ใช่ความตายในเชิงชีวภาพเพียงอย่างเดียว หากเป็นความตายของความฝัน ความตายของตัวตน และความตายของความเชื่อที่ว่าเมื่อเราพยายามมากพอ ชีวิตจะมอบคำตอบที่ชัดเจนกลับคืนมา
หนังไม่เคยให้คำตอบนั้น
และนวพลเองก็ดูไม่สนใจจะให้คำตอบ
เขามองตัวละครด้วยสายตาของคนที่ยอมรับแล้วว่าชีวิตเต็มไปด้วยเรื่องที่อธิบายไม่ได้
ทำไมเราต้องทำงานหนักขนาดนี้
ทำไมเราต้องแข่งขันกันตลอดเวลา
ทำไมเราต้องใช้เวลาส่วนใหญ่ของชีวิตเพื่อแลกกับตัวเลขในบัญชี
คำถามเหล่านี้ลอยอยู่ทั่วทั้งเรื่องโดยไม่มีใครตอบ
แต่บางทีนั่นอาจเป็นประเด็นสำคัญที่สุดของหนัง
เพราะในโลกแห่งความจริงเอง ก็ไม่มีใครตอบได้เช่นกัน
และเมื่อภาพยนตร์เดินทางมาถึงตอนจบ ความรู้สึกที่หลงเหลืออยู่ไม่ใช่ความเศร้าหรือความสิ้นหวัง หากเป็นความรู้สึกประหลาดคล้ายการยืนอยู่บนสายพานขนาดยักษ์ที่ไม่มีวันหยุดหมุน
วันพรุ่งนี้จะมีคนลาออกอีก
จะมีคนสมัครงานอีก
จะมีคนถูกเรียกสัมภาษณ์อีก
จะมีคนถูกปฏิเสธอีก
และชีวิตจะดำเนินต่อไปเหมือนไม่มีอะไรเกิดขึ้น
นั่นคือความน่ากลัวที่สุดของ HUMAN RESOURCE
ไม่ใช่เพราะมันเล่าเรื่องโลกการทำงานได้สมจริง
แต่เพราะมันทำให้เราเห็นว่าเบื้องหลังคำว่า “ทรัพยากรบุคคล” นั้น แท้จริงแล้วอาจไม่มีใครมองเราเป็นบุคคลเลยตั้งแต่แรก
เหลือเพียงมนุษย์อีกคนหนึ่งที่ถูกกรอกข้อมูลลงในระบบ
ถูกพิจารณา
ถูกอนุมัติ
ถูกใช้งาน
และสุดท้ายก็ถูกแทนที่
เหมือนกับทุกคนก่อนหน้า
เหมือนกับทุกคนหลังจากนี้
รวมถึงตัวเราเองด้วย
อยากจะเขียนอะไรก็เขียนอ่ะครับ แต่มีผู้ช่วยเขียนเป็น A.I. หากเขียนผิดหรือตกหล่นไปก็ขออภัยล่วงหน้านะครับ
