หากเราเปรียบเทียบผลงานของ เป็นเอก รัตนเรือง เป็นกราฟชีวิตของการค้นหาตัวตน ภาพยนตร์อย่าง ฝัน บ้า คาราโอเกะ (1997) คือจุดเริ่มต้นที่ยังพร่ามัว ก่อนจะเริ่มจับทางที่ใช่เจอใน เรื่องตลก 69 (1999) และตกผลึกจนกลมกล่อมถึงขีดสุดใน มนต์รักทรานซิสเตอร์ (2001) ซึ่งเป็นงานที่เข้าถึงง่ายและมีจังหวะการเล่าเรื่องที่เปี่ยมไปด้วยพลังงาน แต่แล้วในปี 2003 กราฟเส้นนั้นกลับหักเหเข้าสู่ดินแดนสนธยา เมื่อเป็นเอกตัดสินใจพาคนดูเข้าสู่การทดลองครั้งใหม่ใน “เรื่องรัก น้อยนิด มหาศาล” (Last Life in the Universe) ภาพยนตร์ที่เปรียบเสมือนการกระโดดลงสู่หลุมอากาศทางอารมณ์ ที่ซึ่งความเงียบงันดังก้องกว่าบทสนทนา และความสมเหตุสมผลของเนื้อเรื่องถูกแทนที่ด้วยบรรยากาศของความเวิ้งว้าง
ความขัดแย้งระหว่าง “ศิลปะระดับโลก” กับ “ความงุนงงในห้องนั่งเล่น”
ในระดับสากล ภาพยนตร์เรื่องนี้ได้รับการเชิดชูประดุจงานศิลปะชิ้นเอก นักวิจารณ์ต่างชาติอย่าง Roger Ebert ยกย่องความ “ไร้รอยต่อ” ของงานภาพ หรือสำนักอย่าง The Guardian ที่ชื่นชมในความ “ล่องลอย” และสุนทรียศาสตร์ของความเหงาที่จับใจ จนถูกนำไปเปรียบเปรยกับหนังเหงาแห่งยุคอย่าง Lost in Translation แต่ในอีกฟากฝั่งหนึ่งของความเป็นจริง—ในห้องนั่งเล่นของบ้านเรา—หนังเรื่องนี้กลับสร้างปฏิกิริยาที่ต่างออกไปอย่างสิ้นเชิง
มันไม่ใช่เรื่องน่าแปลกใจหากผู้ชมที่คุ้นเคยกับจังหวะจะโคนแบบ มนต์รักทรานซิสเตอร์ จะรู้สึกเหมือนถูกหักหลัง ประสบการณ์การดูหนังเรื่องนี้กับครอบครัว—ไม่ว่าจะเป็นการดูกับแม่ในยุคแผ่น VCD หรือการเปิด Netflix ดูกับภรรยาในปี 2025—มักจบลงด้วยประโยคคำถามเชิงอุทานว่า “หนังบ้าอะไรเนี่ย?” หรือคำสบถที่รุนแรงกว่านั้น นี่คือภาพสะท้อนที่ชัดเจนที่สุดว่า Last Life in the Universe สอบตกในแง่ของการเป็นมหรสพเพื่อความบันเทิง แต่มันกลับสอบผ่านฉลุยในฐานะ “Mood Piece” หรือชิ้นงานที่ขายบรรยากาศและอารมณ์ความรู้สึกล้วนๆ
Christopher Doyle: จิตรกรผู้ระบายสีความเหงา
สิ่งที่ปฏิเสธไม่ได้แม้แต่กับผู้ที่เกลียดหนังเรื่องนี้ คือพลังแห่งงานภาพ (Cinematography) ภายใต้การกำกับภาพของ คริสโตเฟอร์ ดอยล์ (ตากล้องคู่บุญของหว่องกาไว) ทุกเฟรมภาพในหนังเรื่องนี้ถูกจัดวางราวกับภาพวาดสีน้ำมันที่เคลื่อนไหวได้ ดอยล์เปลี่ยนกรุงเทพฯ ที่เรารู้จักให้กลายเป็นเมืองที่ดูแปลกตา เป็นโลกที่ดูสะอาดสะอ้านเกินจริงในมุมมองของ เคนจิ (รับบทโดย ทาดาโนบุ อาซาโน่) บรรณารักษ์หนุ่มชาวญี่ปุ่นผู้เป็นโรคย้ำคิดย้ำทำ (OCD) และมีความคิดหมกมุ่นกับการฆ่าตัวตาย
งานภาพของดอยล์ทำหน้าที่เป็นตัวละครหลักอีกตัวหนึ่ง มันไม่ได้ทำหน้าที่แค่บันทึกเหตุการณ์ แต่ทำหน้าที่ “สะกด” คนดูให้จมดิ่งลงไปในภวังค์ (Trance) ซึ่งสำหรับคอหนังอาร์ต นี่คือการสะกดจิตที่งดงาม แต่สำหรับคนดูทั่วไป มันคือยานอนหลับชั้นดีที่ทำให้เกิดความรู้สึกเนือยจนน่าอึดอัด การใช้สีที่ฉูดฉาดตัดกับความนิ่งเงียบของตัวละคร ช่วยขับเน้นสภาวะภายในจิตใจของเคนจิและ น้อย (รับบทโดย นุ่น สินิทธา) หญิงสาวชาวไทยผู้ใช้ชีวิตตรงข้ามกับเขาทุกอย่าง ให้เด่นชัดขึ้นโดยแทบไม่ต้องใช้คำพูด
ความสัมพันธ์ในจักรวาลที่บิดเบี้ยว
เนื้อหาของหนังว่าด้วยเรื่องของคนแปลกหน้าสองคนที่แบกรับความตายไว้บนบ่า—เคนจิที่อยากตายแต่ไม่ตาย และน้อยที่เพิ่งเสียน้องสาว (นิด) ไปต่อหน้าต่อตา ความสัมพันธ์ของทั้งคู่ก่อตัวขึ้นในบ้านเก่าๆ ที่รกระเกะระกะ เต็มไปด้วยจานชามที่ไม่ได้ล้างและกองหนังสือ—ซึ่งเป็นดั่งนรกสำหรับคนรักความสะอาดอย่างเคนจิ เคมีระหว่างอาซาโน่และนุ่น-สินิทธานั้นเป็นสิ่งที่นักวิจารณ์ต่างชาติชื่นชมอย่างมาก การสื่อสารที่ข้ามผ่านกำแพงภาษา (ญี่ปุ่น, ไทย, และภาษาอังกฤษงูๆ ปลาๆ) กลายเป็นเสน่ห์ที่ทำให้ความสัมพันธ์นี้ดู “น้อย” แต่ “มหาศาล” ในความรู้สึก
อย่างไรก็ตาม ภายใต้เปลือกนอกที่ดูโรแมนติกแบบเหงาๆ นี้ การดำเนินเรื่องกลับเป็นจุดอ่อนที่ร้ายแรงที่สุดสำหรับผู้ชมชาวไทย โครงเรื่องที่ดูเหมือนจะไม่มีทิศทาง (Directionless) การใส่ประเด็นยากูซ่าและการตามฆ่าเข้ามาในช่วงท้ายที่ดูเหมือนจะเป็นตลกร้าย (Dark Comedy) ตามสไตล์ถนัดของเป็นเอก กลับกลายเป็นส่วนผสมที่ดูแปลกแยก เหมือนผู้กำกับพยายามจะใส่ลายเซ็นเก่าๆ ของตัวเองลงไปในงานทดลองใหม่ จนทำให้เกิดความรู้สึกว่า “ทำไมไม่ทำให้สุดไปสักทาง” จะดาร์กก็ไม่สุด จะหวานก็ไม่เชิง จะนิ่งก็มีฉากไล่ล่ามาขัดจังหวะ
บทสรุปของความฝัน หรือ ความจริงที่เจ็บปวด?
ฉากจบของหนังคือบททดสอบความอดทนชิ้นสุดท้าย มันทิ้งคำถามปลายเปิด มันคือเส้นแบ่งที่พร่าเลือนระหว่างความจริงกับจินตนาการ บางทีเหตุการณ์ทั้งหมดอาจเป็นเพียงความฝันก่อนตาย หรือเป็นจักรวาลคู่ขนานที่ความปรารถนาของเขาเป็นจริง ความคลุมเครือนี้เองที่ทำให้หนังเรื่องนี้ทรงพลังในสายตาของนักวิจารณ์ที่ชอบตีความ แต่กลับกลายเป็นความไร้สาระในสายตาของคนที่ต้องการบทสรุปที่ชัดเจน
บทส่งท้าย
Last Life in the Universe ; เรื่องรัก น้อยนิด มหาศาล คือบทกวีที่เขียนด้วยภาษาภาพที่สวยงามที่สุดบทหนึ่งของวงการหนังไทย แต่มันเป็นบทกวีที่อ่านยากและต้องใช้ความอดทนในการซึมซับ หากมองในมุมของคนดูทั่วไปที่อุทานว่า “หนังซ่งติงอะไรเนี่ย” ก็ถือเป็นปฏิกิริยาที่ถูกต้องและเข้าใจได้ เพราะหนังจงใจสร้างความอึดอัดและความแปลกแยกนั้นขึ้นมา แต่หากมองผ่านเลนส์ของภาพยนตร์ศึกษา นี่คืองานที่กล้าหาญในการรื้อสร้างโครงสร้างการเล่าเรื่องเดิมๆ ทิ้งไป และเลือกที่จะสื่อสารด้วย “อารมณ์” มากกว่า “เหตุผล”
นี่คือหนังที่คุณอาจจะเกลียดในขณะที่ดู แต่ภาพของห้องสมุดที่เงียบงัน จิ้งจกบนฝาผนัง และบ้านที่เกือบจะร้างในพัทยา จะยังคงติดตาและรบกวนจิตใจคุณไปอีกนานแสนนาน สมกับชื่อเรื่องที่บอกว่า มันคือความรักที่ดูน้อยนิด แต่ทิ้งแรงสั่นสะเทือนไว้มหาศาลในจักรวาลความทรงจำ
อยากจะเขียนอะไรก็เขียนอ่ะครับ แต่มีผู้ช่วยเขียนเป็น A.I. หากเขียนผิดหรือตกหล่นไปก็ขออภัยล่วงหน้านะครับ
