“เหตุการณ์นี้เป็นเรื่องจริง…” คือประโยคแรกที่ปรากฏขึ้นบนจอภาพยนตร์ ท่ามกลางพายุหิมะที่ขาวโพลนจนแทบจะกลืนกินทุกสรรพสิ่ง ก่อนที่รถยนต์คันหนึ่งจะค่อยๆ โผล่พ้นม่านหมอกสีขาวออกมาพร้อมกับดนตรีประกอบอันแสนหดหู่ของ คาร์เตอร์ เบอร์เวลล์ นั่นคือคำโกหกคำโตที่สุดและงดงามที่สุดที่พี่น้องโคเอน (Joel และ Ethan Coen) จงใจป้อนให้กับผู้ชมตั้งแต่สามนาทีแรก เพราะ Fargo (1996) ไม่ใช่ภาพยนตร์ที่สร้างจากเรื่องจริงในแง่ของเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ แต่ประโยคหลอกลวงนั้นกลับทำหน้าที่เป็นเกราะป้องกันทางจิตวิทยาที่บังคับให้เรา “ยอมรับ” ความวิปลาส ความบังเอิญอันตลกร้าย และความโง่เขลาของมนุษย์ที่กำลังจะเกิดขึ้นบนจอ ว่ามันคือสัจธรรมที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ ภาพยนตร์เรื่องนี้ไม่ได้เล่าเรื่องของอาชญากรผู้ปราดเปรื่อง หรือการสืบสวนที่เต็มไปด้วยจุดหักมุมอันสลับซับซ้อน แต่มันคือการผ่าตัดชันสูตร “ความโลภอันแสนสามัญ” ของมนุษย์ ที่ถูกแช่แข็งไว้ในความเหน็บหนาวของรัฐมินนิโซตา
หัวใจของความวิบัติทั้งปวงในภาพยนตร์เรื่องนี้ไม่ได้เริ่มต้นจากจิตใจที่อำมหิตผิดมนุษย์ แต่เริ่มต้นจากความขี้ขลาดและความพ่ายแพ้ต่อระบบทุนนิยมของ เจอร์รี่ ลันเดการ์ด (รับบทโดย William H. Macy อย่างสมบูรณ์แบบจนน่าอึดอัด) เจอร์รี่ไม่ใช่จอมวายร้าย เขาเป็นเพียงผู้จัดการฝ่ายขายรถยนต์ที่ถูกพ่อตาผู้มั่งคั่งและทรงอิทธิพลกดทับความเป็นชายและศักดิ์ศรีมาตลอดชีวิต เจอร์รี่ติดหนี้ก้อนโตที่หนังไม่เคยอธิบายอย่างชัดเจนว่ามาจากไหน แต่นั่นไม่ใช่ประเด็น ประเด็นคือเจอร์รี่เลือกวิธีแก้ปัญหาที่สะท้อนความกลวงเปล่าทางสติปัญญาขั้นสุด นั่นคือการจ้างวานโจรต๊อกต๋อยสองคนให้ไปลักพาตัวภรรยาของเขาเอง เพื่อรีดไถค่าไถ่จากพ่อตา เจอร์รี่คือภาพตัวแทนของ “ความชั่วร้ายที่เกิดจากความโง่เขลา” (The Banality of Ineptitude) ทุกแผนการที่เขาวางไว้เต็มไปด้วยช่องโหว่ ทุกคำพูดที่เขาใช้เจรจาเต็มไปด้วยความตะกุกตะกัก เขาคิดว่าตัวเองกำลังควบคุมสถานการณ์ แต่แท้จริงแล้วเขาเป็นเพียงคนโง่ที่ไปเตะปลั๊กไฟของเครื่องบดเนื้อให้ทำงาน โดยไม่รู้เลยว่าตัวเองและคนรอบข้างกำลังจะถูกบดขยี้
เมื่อความโง่เขลาของเจอร์รี่ไปปะทะกับ “ความไร้ระเบียบ” (Entropy) ในรูปแบบของโจรรับจ้างสองคนอย่าง คาร์ล (Steve Buscemi) จอมโวยวายที่ไร้ความเยือกเย็น และ เกียร์ (Peter Stormare) ชายร่างใหญ่ผู้เงียบขรึมและมีสัญชาตญาณดิบเยี่ยงสัตว์ป่า หายนะจึงขยายตัวราวกับก้อนหิมะที่กลิ้งตกจากภูเขา จากแผนการลักพาตัวที่น่าจะจบลงด้วยการแบ่งเงินง่ายๆ กลับกลายเป็นการนองเลือดบนทางหลวงที่ปกคลุมด้วยหิมะ เมื่อเกียร์ตัดสินใจลั่นไกสังหารตำรวจทางหลวงและผู้เห็นเหตุการณ์บริสุทธิ์อย่างไร้ความปรานี พี่น้องโคเอนใช้ฉากฆาตกรรมกลางหิมะนี้เพื่อสร้างความขัดแย้งทางภาพ (Visual Contrast) ที่รุนแรงที่สุด สีแดงฉานของเลือดที่สาดกระเซ็นลงบนพื้นหิมะสีขาวบริสุทธิ์ที่ถ่ายทำโดย โรเจอร์ ดีกินส์ (Roger Deakins) ไม่ได้เป็นเพียงความสยดสยอง แต่มันคือภาพสะท้อนของศีลธรรมที่แปดเปื้อน โลกของ Fargo คือโลกที่ธรรมชาติยิ่งใหญ่และนิ่งสงบ แต่มนุษย์กลับเป็นสิ่งมีชีวิตที่น่ารังเกียจและวุ่นวายอยู่กับกิเลสเล็กๆ ของตนเอง
แต่ท่ามกลางโลกที่ไร้ศีลธรรมและเต็มไปด้วยคนโง่เขลา ภาพยนตร์เรื่องนี้กลับมอบตัวละครที่เป็นเสมือนดวงประทีปแห่งความหวังอย่าง มาร์จ กุนเดอร์สัน (Frances McDormand เจ้าของรางวัลออสการ์จากบทนี้) ตำรวจหญิงท้องแก่ที่ก้าวเข้ามาในเรื่องราวเมื่อผ่านไปแล้วกว่าครึ่งชั่วโมง การให้ตัวละครเอกเป็นหญิงตั้งครรภ์ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ มาร์จคือสัญลักษณ์ของ “การให้กำเนิดและการปกป้องชีวิต” ซึ่งขัดแย้งอย่างสิ้นเชิงกับเหล่าชายฉกรรจ์ในเรื่องที่เอาแต่ “ทำลายและพรากชีวิต” ภายใต้รอยยิ้มซื่อๆ และสำเนียง “Minnesota Nice” (การพูดจาไพเราะแบบชาวมินนิโซตาที่มักลากเสียงยาวอย่างคำว่า “Oh, yah? / You betcha”) มาร์จซ่อนสัญชาตญาณนักสืบที่เฉียบคมและตรรกะที่แข็งแรงที่สุดในเรื่อง เธอไม่ได้มีความหลังอันดำมืด ไม่ได้เป็นตำรวจที่มีปมทางจิตวิทยาแบบภาพยนตร์ฟิล์มนัวร์ (Film Noir) ทั่วไป เธอเพียงแค่เป็นคนดีที่ตั้งใจทำงาน และนั่นคือสิ่งที่ทำให้เธอทรงพลัง
ฉากที่ได้รับการกล่าวขานมากที่สุดและเป็นจุดสูงสุดของความตลกร้ายแบบโคเอน คือฉาก “เครื่องบดกิ่งไม้” (The Woodchipper Scene) เมื่อมาร์จตามแกะรอยจนไปพบเกียร์กำลังยัดร่างอันไร้วิญญาณ (และยับเยิน) ของคาร์ลลงในเครื่องบดกิ่งไม้กลางทุ่งหิมะ เศษเนื้อและเลือดสีแดงพุ่งกระฉูดออกมาย้อมหิมะขาวโพลน ฉากนี้คือบทสรุปทางปรัชญาของภาพยนตร์เรื่องนี้โดยสมบูรณ์ มนุษย์เรา ไม่ว่าจะทะเยอทะยาน โลภหลง หรือดิ้นรนเพียงใด ท้ายที่สุดเมื่อความตายมาเยือนและไร้ซึ่งคุณค่าทางศีลธรรม ร่างกายของเราก็มีค่าไม่ต่างอะไรกับท่อนไม้โง่ๆ ที่ถูกบดละเอียดและพ่นทิ้งไปอย่างไร้ความหมาย มันคือความน่าสะพรึงกลัวที่ห่อหุ้มด้วยความตลกขบขันอันดำมืด (Black Comedy) ที่ไม่มีใครทำได้ถึงแก่นเท่าพี่น้องโคเอน
บทสนทนาสุดท้ายของมาร์จขณะขับรถคุมตัวเกียร์ที่นิ่งเงียบไปโรงพัก คือการรวบยอดความคิดทั้งหมดของเรื่อง เธอพึมพำกับตัวเองและอาชญากรที่เบาะหลังว่า “ทั้งหมดนี้เพื่ออะไร? เพื่อเงินนิดหน่อยเนี่ยนะ… ชีวิตนี้มันมีอะไรมากกว่าเงินนิดหน่อยตั้งเยอะ คุณไม่รู้หรือไง? นี่มันก็เป็นวันที่อากาศดีจะตายไป ฉันล่ะไม่เข้าใจเลยจริงๆ” ประโยคนี้ไม่ได้สะท้อนความอ่อนหัดของเธอ แต่สะท้อนถึงความบริสุทธิ์ทางจิตวิญญาณ มาร์จมองเห็นความไร้สาระของการเข่นฆ่าเพื่อวัตถุนิยม ในขณะที่ฉากจบของเจอร์รี่ ลันเดการ์ด ผู้เริ่มต้นความวิบัติทั้งหมด จบลงด้วยการถูกตำรวจบุกจับในโมเต็ลซอมซ่อ เขาร้องไห้คร่ำครวญและดิ้นรนเหมือนสัตว์เดรัจฉานที่ติดกับดัก ไร้ซึ่งศักดิ์ศรี ไร้ซึ่งความเป็นคน
Fargo (1996) ไม่ใช่แค่ภาพยนตร์สืบสวน แต่มันคือการให้กำเนิดจักรวาลทางความคิดและสุนทรียภาพแบบ “มิดเวสเทิร์น นัวร์” (Midwestern Noir) ที่ความชั่วร้ายไม่ได้ซ่อนตัวอยู่ในเงามืดของเมืองใหญ่ แต่กลับเดินทอดน่องอย่างโจ่งแจ้งอยู่ท่ามกลางแสงแดดและหิมะขาวบริสุทธิ์ สำหรับผู้ที่เตรียมตัวจะก้าวเข้าสู่ซีรีส์ Fargo ที่เริ่มต้นในปี 2014 (สร้างสรรค์โดย Noah Hawley) ภาพยนตร์เรื่องนี้คือ “คัมภีร์ปฐมกาล” ที่คุณต้องอ่านเพื่อทำความเข้าใจ “กฎเกณฑ์ของจักรวาลฟาร์โก” กฎที่ว่า: คนดียังคงมีอยู่แม้จะดูซื่อบื้อ ความชั่วร้ายมักเกิดจากความโง่มากกว่าความฉลาด ธรรมชาติไม่เคยแยแสความตายของมนุษย์ และไม่ว่าเลือดจะสาดกระเซ็นไปมากแค่ไหน… พรุ่งนี้หิมะก็จะตกลงมากลบมันให้ขาวโพลน ราวกับไม่เคยมีอะไรเกิดขึ้น
อยากจะเขียนอะไรก็เขียนอ่ะครับ แต่มีผู้ช่วยเขียนเป็น A.I. หากเขียนผิดหรือตกหล่นไปก็ขออภัยล่วงหน้านะครับ
